{"id":354,"date":"2022-10-27T16:18:38","date_gmt":"2022-10-27T13:18:38","guid":{"rendered":"http:\/\/utamer.org\/?p=354"},"modified":"2022-10-27T21:40:43","modified_gmt":"2022-10-27T18:40:43","slug":"montro-ve-kanal-istanbulu-tekrar-dusunmek","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/2022\/10\/27\/montro-ve-kanal-istanbulu-tekrar-dusunmek\/","title":{"rendered":"Montr\u00f6 ve Kanal \u0130stanbul\u2019u Tekrar D\u00fc\u015f\u00fcnmek"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-right\"><strong>UTAMER Analiz<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131, gerek jeopolitik konumu gerekse Ruslar\u0131n s\u0131cak denizlere inme ideali a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fcnya siyaseti i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahiptir. Bo\u011fazlar \u00fczerindeki T\u00fcrk h\u00e2kimiyeti Sevr anla\u015fmas\u0131 ile ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 sonucunda da Misak-\u0131 Milli ile \u00e7ok uyumlu olmayan bir Bo\u011fazlar rejimi tesis edilmi\u015ftir. Lozan Antla\u015fmas\u0131 ile birlikte haz\u0131rlanan ve T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131n\u0131n stat\u00fcs\u00fcn\u00fc belirleyen s\u00f6zle\u015fmede;&nbsp; Bo\u011fazlar\u0131n silahs\u0131zland\u0131r\u0131lmas\u0131, g\u00fcvenli\u011finin Milletler Cemiyeti taraf\u0131ndan Fransa, \u0130ngiltere, \u0130talya ve Japonya\u2019ya havale edilmesi, Bo\u011fazlardan geli\u015f-ge\u00e7i\u015flerin ba\u015fkan\u0131 T\u00fcrk olan uluslararas\u0131 bir komisyon taraf\u0131ndan denetlenmesi gibi hususlar bulunmaktayd\u0131. &nbsp;Bu noktada Bo\u011fazlar rejiminin Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen sorunlardan bir oldu\u011funu ancak Atat\u00fcrk\u2019\u00fcn, takip etti\u011fi ger\u00e7ek\u00e7i d\u0131\u015f politika ile bu sorunu k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde T\u00fcrkiye\u2019nin Misak-\u0131 Milli hedefleri do\u011frultusunda \u00e7\u00f6zd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc s\u00f6ylemek do\u011fru olacakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye, 1936 y\u0131l\u0131na kadar kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm uluslararas\u0131 toplant\u0131larda, Bo\u011fazlar rejiminin de\u011fi\u015fmesi i\u00e7in giri\u015fimlerde bulunmu\u015ftur. \u0130lk kez 1933 tarihli Londra Silahs\u0131zlanma Konferans\u0131\u2019nda Bo\u011fazlar rejimi ile ilgili sorunlar\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getiren T\u00fcrkiye, bu toplant\u0131da istedi\u011fi sonucu alamam\u0131\u015ft\u0131r. 1934 senesinde Yugoslavya ile Bulgaristan\u2019\u0131n yak\u0131nla\u015fmas\u0131 ve Musollini\u2019nin Asya ve Afrika\u2019da ki emellerini y\u00fcksek sesle dile getirmesi \u00fczerine T\u00fcrkiye, konuyu Milletler Cemiyeti ve Balkan Antant\u0131 toplant\u0131lar\u0131nda tekrar g\u00fcndeme getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Milletler Cemiyeti\u2019nin Bo\u011fazlar rejimi ile ilgili takip etti\u011fi politika, \u0130talya\u2019n\u0131n Habe\u015fistan\u2019\u0131 i\u015fgali, Almanya\u2019n\u0131n Ren b\u00f6lgesini silahland\u0131rmas\u0131 ve Avusturya\u2019n\u0131n zorunlu askerli\u011fi tekrar uygulamaya almas\u0131 ile de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Zira t\u00fcm bu geli\u015fmeler, Milletler Cemiyeti\u2019nin takip etti\u011fi d\u00fcnya siyasetinin \u00e7\u00f6kt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve d\u00fcnyan\u0131n yeni bir sava\u015fa s\u00fcr\u00fcklendi\u011fini g\u00f6stermektedir. Nitekim bu \u015fatlar do\u011frultusunda Milletler Cemiyeti\u2019nin iki g\u00fc\u00e7l\u00fc akt\u00f6r\u00fc olan \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n da T\u00fcrkiye\u2019ye kar\u015f\u0131 politikalar\u0131nda zorunlu bir de\u011fi\u015fiklik ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrkiye t\u00fcm bu geli\u015fmeler kar\u015f\u0131s\u0131nda 11 Nisan 1936 tarihinde Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019na taraf olan devletlere birer nota g\u00f6ndermi\u015f ve de\u011fi\u015fen d\u00fcnya \u015fartlar\u0131 do\u011frultusunda Bo\u011fazlar S\u00f6zle\u015fmesinin de\u011fi\u015ftirilmesini istemi\u015fti. \u0130ngiltere T\u00fcrk notas\u0131na olumlu cevap verince Fransa\u2019da bu karara uymak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>22 Haziran 1936\u2019da \u0130svi\u00e7re\u2019nin Montr\u00f6 kentinde ba\u015flayan konferans ile T\u00fcrk tezi kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f ve 20 Temmuz 1936\u2019da Montr\u00f6 Bo\u011fazlar S\u00f6zle\u015fmesi imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anla\u015fmaya g\u00f6re; Bar\u0131\u015f zaman\u0131nda ve T\u00fcrkiye\u2019nin taraf olmad\u0131\u011f\u0131 sava\u015f d\u00f6nemlerinde bo\u011fazlardan herhangi bir \u00fclkenin bayra\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ticaret gemileri serbest\u00e7e ge\u00e7ebileceklerdir. Sava\u015f zamanlar\u0131nda ise T\u00fcrkiye sava\u015fanlardan biri de\u011filse, sava\u015f gemilerinin ge\u00e7i\u015fine belli \u015fartlarda izin verilecektir. Bununla birlikte sava\u015fan devletlerin sava\u015f gemilerinin bo\u011fazlardan ge\u00e7i\u015fi yasak olacakt\u0131r. \u015eayet T\u00fcrkiye sava\u015fan devletlerden biri ise veya kendisini pek yak\u0131n bir sava\u015f tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya say\u0131yorsa, T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmeti diledi\u011fi gibi davranma hakk\u0131na sahip olacakt\u0131r. Ayr\u0131ca Bo\u011fazlar\u0131n y\u00f6netimini \u00fcstlenmi\u015f olan uluslararas\u0131 komisyonun da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 ve t\u00fcm yetkilerinin T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine ge\u00e7mesi ve T\u00fcrkiye\u2019nin Bo\u011fazlar b\u00f6lgesini askerile\u015ftirebilmesine de karar verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p>Montr\u00f6 Antla\u015fmas\u0131 do\u011frultusunda bar\u0131\u015f zaman\u0131nda herhangi bir \u00fclkenin bayra\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan ticaret gemilerinin bo\u011fazlardan serbest\u00e7e ge\u00e7mesi durumu olumsuz bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc arz etse de, antla\u015fman\u0131n di\u011fer maddeleri T\u00fcrkiye\u2019ye, sava\u015f zaman\u0131nda veya herhangi bir tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda Bo\u011fazlar \u00fczerinde g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flama imk\u00e2n\u0131n\u0131 tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Bo\u011fazlar\u0131 idare eden komisyonun kapat\u0131lmas\u0131 ve y\u00f6netiminin T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmetine ge\u00e7mesi, b\u00f6lgedeki h\u00fck\u00fcmranl\u0131k haklar\u0131m\u0131z\u0131 tekrar tesis eden bir geli\u015fmedir.<\/p>\n\n\n\n<p>II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda ya\u015fanan geli\u015fmeler, Montr\u00f6 Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin lehine bir durum yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. T\u00fcrkiye bu d\u00f6nemde \u0130ngiltere ve Fransa ile m\u00fcttefik olsa da sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 kalma politikas\u0131 izlemi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin Montr\u00f6 sayesinde Karadeniz \u00fczerinde \u00f6zellikle Almanya ve Rusya aras\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda kalabildi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu c\u00fcmleden hareketle T\u00fcrkiye\u2019nin, sava\u015f d\u0131\u015f\u0131 kalma politikas\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmesi konusunda ki en \u00f6nemli ara\u00e7lar\u0131ndan birisi Montr\u00f6 Anla\u015fmas\u0131 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Montr\u00f6 Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye \u0130\u00e7in \u00d6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Montr\u00f6 Anla\u015fmas\u0131, uluslararas\u0131 hukuk sistemi a\u00e7\u0131s\u0131ndan benzersiz bir anla\u015fma olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Zira suyollar\u0131 \u00fczerinde, b\u00f6lgeye egemen olan devletlerin h\u00fck\u00fcmranl\u0131k haklar\u0131n\u0131 koruyan ba\u015fka bir anla\u015fma s\u00f6z konusu de\u011fildir. 1982 y\u0131l\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren ve uluslararas\u0131 deniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015fekillendiren Denizcilik Anla\u015fmas\u0131 gere\u011fi, suyollar\u0131 trafi\u011fi uluslararas\u0131 ula\u015f\u0131ma her zaman a\u00e7\u0131k olmak zorunda ve b\u00f6lgeye egemen olan devletlerin bu yollar\u0131 kapatma hakk\u0131 bulunmamaktad\u0131r. Montr\u00f6 ise T\u00fcrkiye\u2019nin bo\u011fazlar \u00fczerindeki h\u00fck\u00fcmranl\u0131k haklar\u0131n\u0131 koruyan bir anla\u015fmad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p>5 y\u0131lda bir yenilenen Montr\u00f6 Antla\u015fmas\u0131nda T\u00fcrkiye ayn\u0131 zamanda hakem rol\u00fcndedir. Taraf \u00fclkelerin anla\u015fma maddelerinin yenilenmesi i\u00e7in ba\u015fvuruda bulunma hakk\u0131 bulunsa da, anla\u015fmada herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fin yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in oy birli\u011fi gereklidir. Haliyle T\u00fcrkiye\u2019nin kabul etmedi\u011fi bir de\u011fi\u015fikli\u011fin hayata ge\u00e7mesi m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131na alternatif olarak a\u00e7\u0131lacak bir suyolu, Montr\u00f6 ve 1982 Denizcilik Antla\u015fmas\u0131 do\u011frultusunda ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir ikili\u011fi ortaya \u00e7\u0131karacakt\u0131r. Montr\u00f6 \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131\u2019ndan ge\u00e7i\u015fleri denetlese bile, Kanal \u0130stanbul\u2019u kullanacak bir sava\u015f gemisi i\u00e7in, Montr\u00f6 m\u00fc yoksa 1982 Denizcilik Anla\u015fmas\u0131n\u0131n m\u0131 uygulanaca\u011f\u0131 tart\u0131\u015fma konusu olacakt\u0131r. Bu tart\u0131\u015fmalar Montr\u00f6 Anla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde kalmas\u0131na ve yabanc\u0131 sava\u015f gemilerinin Montr\u00f6\u2019n\u00fcn \u015fartlar\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z bir \u015fekilde T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan serbest bir \u015fekilde ge\u00e7i\u015flerine sebep olabilecektir. Bu y\u00f6nde bir sonu\u00e7 ise \u015f\u00fcphesiz T\u00fcrkiye\u2019nin h\u00fck\u00fcmranl\u0131k haklar\u0131n\u0131 zedeleyecektir.<\/p>\n\n\n\n<p>Rusya- Ukrayna Sava\u015f\u0131 ve ABD\u2019nin Karadeniz\u2019e \u00e7\u0131kmak i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 giri\u015fimler, Karadeniz\u2019in uluslararas\u0131 bir s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fma alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fme tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. T\u00fcrkiye\u2019nin ABD ve Rusya ile olan ikili m\u00fcnasebetleri ve ABD destekli Yunanistan ile ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 gerilimler, Montr\u00f6 Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n \u00f6nemini art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. ABD veya Rusya\u2019n\u0131n T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131ndan serbest\u00e7e ge\u00e7erek bir s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fma i\u00e7ine girmeleri T\u00fcrkiye\u2019yi de bu \u00e7at\u0131\u015fman\u0131n i\u00e7ine \u00e7ekecek sonu\u00e7lar do\u011furabilir.<\/p>\n\n\n\n<p>So\u011fuk Sava\u015f y\u0131llar\u0131na ait blokla\u015fmalar\u0131n tekrar dirildi\u011fi g\u00fcn\u00fcm\u00fczde, T\u00fcrkiye\u2019nin kendi g\u00fcvenli\u011fini do\u011frudan etkileyen Montr\u00f6 Anla\u015fmas\u0131 konusunda temkinli davranmas\u0131 bir zarurettir. Kanal \u0130stanbul Projesi bu y\u00f6n\u00fc ile tart\u0131\u015f\u0131lmal\u0131, mesele siyasi partiler aras\u0131nda bir bilek g\u00fcre\u015fi olarak ele al\u0131nmamal\u0131d\u0131r. Her y\u00f6n\u00fc ile bir milli g\u00fcvenlik meselesi olan Montr\u00f6 ve Kanal \u0130stanbul tart\u0131\u015fmalar\u0131nda konunun uzmanlar\u0131 mutlaka dikkate al\u0131nmal\u0131 ve uluslararas\u0131 dinamikler unutulmadan karar verilmelidir.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>UTAMER Analiz T\u00fcrk Bo\u011fazlar\u0131, gerek jeopolitik konumu gerekse Ruslar\u0131n s\u0131cak denizlere inme ideali a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fcnya siyaseti i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahiptir. Bo\u011fazlar \u00fczerindeki T\u00fcrk h\u00e2kimiyeti Sevr anla\u015fmas\u0131 ile ge\u00e7ici bir s\u00fcre i\u00e7in ortadan kalkm\u0131\u015ft\u0131r. 24 Temmuz 1923 tarihinde imzalanan Lozan Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 sonucunda da Misak-\u0131 Milli ile \u00e7ok uyumlu olmayan bir Bo\u011fazlar rejimi tesis edilmi\u015ftir. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":355,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,23],"tags":[45,46,39,38,44],"class_list":{"0":"post-354","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-analizler","8":"category-manset","9":"tag-kanal-istanbul","10":"tag-montro","11":"tag-uluslararasi-toplum-arastirmalari","12":"tag-utamer","13":"tag-utamer-analiz"},"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/354","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=354"}],"version-history":[{"count":2,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/354\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":388,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/354\/revisions\/388"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/355"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/utamer.org\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}