Do\u00e7. Dr. Mehmet Korkud Ayd\u0131n<\/p>\n\n\n\n
Ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k Fikrini Ortaya \u00c7\u0131karan Tarihi Ko\u015fullar<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n ard\u0131ndan ABD ve Sovyet Rusya aras\u0131ndaki rekabet, So\u011fuk Sava\u015f s\u00fcrecini ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131. D\u00fcnya ABD\u2019nin ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi ve kapitalizmi temsil eden Bat\u0131 Bloku ile Sovyet Rusya\u2019n\u0131n ba\u015f\u0131 \u00e7ekti\u011fi kom\u00fcnist-sosyalist devletlerden olu\u015fan Do\u011fu Bloku aras\u0131nda iki cepheye b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fc. Bu d\u00f6nemde d\u00fcnya siyasetinde g\u00fc\u00e7 dengeleri de\u011fi\u015fmi\u015f ve \u00f6nemli geli\u015fmeler ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131. \u0130ngiltere ve Fransa\u2019n\u0131n s\u00f6m\u00fcrge imparatorluklar\u0131 So\u011fuk Sava\u015f d\u00f6neminde tasfiye olmu\u015f ve \u00e7ok say\u0131da ba\u011f\u0131ms\u0131z devlet siyaset sahnesine \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 (1).<\/p>\n\n\n\n Uluslararas\u0131 ili\u015fkilerde iki kutuplu siyasal bir sistemin h\u00e2kim oldu\u011fu bu d\u00f6nemde, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 hen\u00fcz kazanm\u0131\u015f olan devletler, siyasi tercihlerini kendilerinden beklendi\u011fi bi\u00e7imde iki bloktan herhangi birine d\u00e2hil olarak ger\u00e7ekle\u015ftirmek yerine, h\u00e2kim g\u00fc\u00e7lerden ba\u011f\u0131ms\u0131z bir yol izlemek istemi\u015flerdir. Her ne kadar ba\u015fat g\u00fc\u00e7 art\u0131k eski s\u00f6m\u00fcrge imparatorluklar\u0131 olmasa da Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131; s\u00f6m\u00fcrgecilikten hen\u00fcz kurtulmu\u015f olan bu devletlerin toplumsal haf\u0131zalar\u0131nda olumsuz etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer taraftan yay\u0131lma ve etki alan\u0131n\u0131 Do\u011fu Avrupa\u2019ya ve i\u00e7 Asya\u2019ya do\u011fru geni\u015fleten Sovyet Rusya da yeni devletler taraf\u0131ndan makul kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim s\u00f6z konusu devletlerin, Bat\u0131 ya da Do\u011fu Bloklar\u0131ndan herhangi birine kat\u0131lmay\u0131 s\u00f6m\u00fcrgecilik d\u00fczeninin devam\u0131 olarak kabul ettikleri bilinmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bununla birlikte jeopolitik imk\u00e2ns\u0131zl\u0131klar\u0131 nedeniyle Deli Petro\u2019nun s\u0131cak denizlere inme hayalini ger\u00e7ekle\u015ftirememi\u015f ve s\u00f6m\u00fcrgecilik yar\u0131\u015f\u0131na kat\u0131lamam\u0131\u015f olan Rusya, bu devletler nezdinde Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na nazaran daha makul kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. Sovyet Rusya\u2019n\u0131n Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na ve s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi te\u015fvik etti\u011fi iddia edilen kapitalizme kar\u015f\u0131 bir rejime sahip olmas\u0131 da makul kar\u015f\u0131lanmas\u0131n\u0131n bir ba\u015fka nedenidir (2).<\/p>\n\n\n\n Ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k fikrini izah ederken \u00fczerinde durulmas\u0131 gereken en m\u00fchim nokta; bu fikri savunan devletlerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n Sosyalist e\u011filimlere sahip olduklar\u0131d\u0131r. \u00c7eli\u015fkili bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc arz eden bu durum; s\u00f6z konusu \u00fclkelerin s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fi temsil eden Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na kar\u015f\u0131 sosyalizmi bir kurtulu\u015f olarak g\u00f6rmeleri ile izah edilebilir.<\/p>\n\n\n\n Hindistan, M\u0131s\u0131r, Suriye ve 1958\u2019den sonra Irak bu konuda \u00f6nemli birer \u00f6rnek olmu\u015flard\u0131r. \u00d6zellikle Arap \u00fclkelerinin sosyalizmi benimserken Arap milliyet\u00e7ili\u011fi ve \u0130sl\u00e2mi de\u011ferler ba\u011flam\u0131nda klasik Marksizm\u2019i de reddettikleri bilinmektedir. Uluslararas\u0131 alanda zaman zaman Sovyet Rusya ile ayn\u0131 \u00e7izgiye gelen bu devletler yine de \u201cBa\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k\u201d idealini korumaya \u00f6zen g\u00f6stermi\u015flerdir.<\/p>\n\n\n\n Di\u011fer taraftan Sosyalizmi benimsemeyen bu devletlerin s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde de Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131 ile ortak politikalar geli\u015ftirdikleri bilinmektedir. Haliyle Ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k idealini benimseyen devletlerin uluslararas\u0131 alanda b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7lerle ili\u015fki kurmaya kar\u015f\u0131 olmad\u0131klar\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemek do\u011fru olacakt\u0131r (3).<\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkeleri ideolojik anlamda birbirlerinden farkl\u0131 olsalar da Ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131n temel prensipleri konusunda kader birli\u011fi yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Bu noktada Self-determinasyon hakk\u0131, s\u00f6z konusu devletlerin en \u00f6nemli hareket noktas\u0131 olmu\u015ftur. Self-determinasyon, \u201cmillet\u201d kimli\u011fine sahip olan topluluklar\u0131n kendi kaderlerini tayin hakk\u0131na sahip olmalar\u0131n\u0131 ifade etmektedir. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda ABD Ba\u015fkan\u0131 Woodrov Wilson; \u201cHer ulusun kendi kaderini tayin etme hakk\u0131na sahip oldu\u011funa inan\u0131yoruz\u201d demek suretiyle Self-determinasyon ilkesini uluslararas\u0131 kamuoyunda tart\u0131\u015fmaya a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019ndan sonra da Birle\u015fmi\u015f Milletler ve NATO Self-Determinasyon ilkesini temel ama\u00e7lar\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim bu ilkeye en \u00e7ok sahip \u00e7\u0131kanlar, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe maruz kalm\u0131\u015f olan \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkeleri olmu\u015ftur (4).<\/p>\n\n\n\n So\u011fuk Sava\u015f\u0131n kutupla\u015fmalar\u0131ndan uzak ve self determinasyon ilkesi \u00e7er\u00e7evesinde ba\u011f\u0131ms\u0131z kalmak isteyen \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkeleri, bu ideal do\u011frultusunda Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketini ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ortado\u011fu \u00fclkelerinin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 da s\u00f6z konusu \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00fcnya \u00fclkeleri aras\u0131nda yer alarak Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketi\u2019nin do\u011fal bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketi\u2019nin Do\u011fu\u015fu ve Bandung Konferans\u0131<\/strong><\/a><\/p>\n\n\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkelerinin Ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k ideallerini dillendirmeleri hemen m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015ft\u0131r. Hindistan lideri Nehru\u2019nun takip etti\u011fi d\u0131\u015f politika bu noktada \u00f6nemlidir. Nehru, Hindistan\u2019\u0131n s\u00f6m\u00fcrge konusundaki tarihi tecr\u00fcbesinin etkisiyle bloklar d\u0131\u015f\u0131 bir siyaset izlemek istemi\u015f ve tarafs\u0131zl\u0131k idealini ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. Nehru\u2019nun takip etti\u011fi politika do\u011frultusunda Hindistan, k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkeleri aras\u0131nda \u00f6nemli bir siyasi akt\u00f6r haline gelmi\u015ftir. 23 Mart 1947\u2019da Yeni Delhi\u2019de ba\u015flayan Asya \u0130li\u015fkileri Konferans\u0131, hem Hindistan\u2019\u0131n etkinli\u011fini art\u0131ran hem de tarafs\u0131zl\u0131k \u00e7er\u00e7evesinde Asya \u00fclkeleri aras\u0131nda i\u015f birli\u011fi ad\u0131na \u00f6nemli ad\u0131mlar\u0131n at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir toplant\u0131 olmu\u015ftur. Konferansa kat\u0131lan yirmi be\u015f \u00fclkenin temsilcileri taraf\u0131ndan konferans ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilen Nehru, Asya ve Do\u011fu milletlerinin bir araya gelmesi hususunda \u00f6nemli bir lider konumuna y\u00fckselmi\u015ftir (5).<\/p>\n\n\n\n 1949 y\u0131l\u0131n\u0131n Ocak ay\u0131nda Hollanda\u2019n\u0131n Endonezya\u2019y\u0131 i\u015fgale kalk\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerine Yeni Delhi\u2019de ikinci bir toplant\u0131 d\u00fczenlenmi\u015ftir. Bu toplant\u0131 uluslararas\u0131 alanda \u00f6nemli bir etki uyand\u0131rm\u0131\u015f ve Birle\u015fmi\u015f Milletler Te\u015fkilat\u0131 da konu ile ilgili harekete ge\u00e7mek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r (6). Bu geli\u015fmeler \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc D\u00fcnya \u00fclkelerinin Hindistan \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde d\u00fcnya siyasetini etkileyecek bir te\u015fkilatlanma i\u00e7ine girdiklerini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemlidir. Ba\u011flant\u0131s\u0131zlar Hareketi ismiyle an\u0131lacak bu te\u015fkilatlanma ise Bandung Konferans\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.<\/a><\/p>\n\n\n\n Bandung Konferans\u0131 Haz\u0131rl\u0131k A\u015famas\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n 28 Nisan 1954\u2019te Sri Lanka\u2019n\u0131n ba\u015fkenti Kolombo\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilen toplant\u0131, Bandung Konferans\u0131 yolunda at\u0131lm\u0131\u015f olan ilk ad\u0131md\u0131r. Kolombo Konferans\u0131\u2019na; Hindistan, Pakistan, Burma, Endonezya ve Sri Lanka\u2019n\u0131n temsilcileri kat\u0131lm\u0131\u015f olup s\u00f6z konusu devletler bundan sonra Kolombo Be\u015flileri ad\u0131yla da an\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Konferansta ilgili \u00fclkeler SEATO Pakt\u0131 ve bu \u00e7er\u00e7evede Hindi\u00e7in Krizi\u2019ni de\u011ferlendirilmi\u015flerdir. Kat\u0131l\u0131mc\u0131lar, Hindi\u00e7in Krizi kapsam\u0131nda ABD ba\u015fta olmak \u00fczere Bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131na g\u00fcvenmediklerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Dolay\u0131s\u0131yla Kolombo Be\u015flileri aras\u0131nda Bat\u0131 ve Do\u011fu bloklar\u0131 aras\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir g\u00fc\u00e7 fikrinin desteklenmesi konusu g\u00fcndeme gelmi\u015ftir. Sonu\u00e7ta Pakistan d\u0131\u015f\u0131ndaki \u00fclkeler, Nehru\u2019nun \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc g\u00fcc\u00fc ifade eden tarafs\u0131zl\u0131k fikri \u00fczerinde uzla\u015fm\u0131\u015flar ve SEATO\u2019ya G\u00fcney Asya\u2019n\u0131n g\u00fcvenli\u011fi konusunda bir tehdit yarataca\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle kat\u0131lmama karar\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca Kolombo Konferans\u0131 sonucunda Hindi\u00e7in Krizi\u2019ni bitirmek i\u00e7in 29 Nisan 1954\u2019te Hindistan ile \u00c7in aras\u0131nda bir anla\u015fma imzalanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu anla\u015fman\u0131n en \u00f6nemli y\u00f6n\u00fc, yine Ba\u011flant\u0131s\u0131zl\u0131k fikrini \u015fekillendiren \u201cbar\u0131\u015f i\u00e7inde bir arada ya\u015fama\u201d ilkesinin zikredilmesi ve her iki devlet taraf\u0131ndan da kabul edilmesi olmu\u015ftur (7).<\/p>\n\n\n\n Kolombo Konferans\u0131 sonu\u00e7 metninde Asya ve Afrika milletlerini temsil etmek \u00fczere geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 bir toplant\u0131 d\u00fczenlenece\u011fi bildirilmi\u015ftir. S\u00f6z konusu bu toplant\u0131n\u0131n ise Endonezya Cumhurba\u015fkan\u0131 Sukarno ve Ba\u015fbakan Ali Sastroamidjojo\u2019nun himayelerinde Bandung\u2019da 1955 y\u0131l\u0131n\u0131n Nisan ay\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilmesine karar verilmi\u015ftir (8).<\/p>\n\n\n\n Kolombo Be\u015flileri 1954 y\u0131l\u0131n\u0131n Aral\u0131k ay\u0131nda ise Bandung\u2019da ger\u00e7ekle\u015ftirilecek konferans\u0131n nas\u0131l ve hangi devletlerin kat\u0131l\u0131mlar\u0131 ile toplanaca\u011f\u0131n\u0131 belirlemek maksad\u0131yla Endonezya\u2019n\u0131n Bogor kentinde tekrar bir araya gelmi\u015flerdir. Bogor Konferans\u0131 sonucunda Bandung\u2019a yirmi be\u015f \u00fclkenin davet edilmesine karar verilmi\u015f olup daha sonra bu say\u0131 yirmi dokuza ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Konferans sonunda \u015fu d\u00f6rt konu \u00fczerinde uzla\u015f\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r (9):<\/p>\n\n\n\n