<\/p>\n\n\n\n
Caleb F. Gates**<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00c7eviren: Prof. Dr. Mustafa M\u00fcjdeci[1]<\/strong><\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n (4 May\u0131s\u2019ta toplanan T\u00fcrk Parlamentosu, Mustafa Kemal\u2019i bir muhalif oya kar\u015f\u0131 art arda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc defa Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7mi\u015ftir. Bu makale Mustafa Kemal\u2019in 1923\u2019te ilk defa Cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi\u011finden beri T\u00fcrkiye\u2019de yap\u0131lm\u0131\u015f kalk\u0131nma ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)<\/p>\n\n\n\n Y\u0131llar \u00f6nce ba\u015fkent Ankara\u2019dakilerin ne d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019ne gelen Bulgar Bakana sormu\u015ftum. \u201cT\u00fcrkler, yapabileceklerini hi\u00e7 d\u00fc\u015f\u00fcnmedi\u011fimiz bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlar\u201d demi\u015fti. Bu hala ge\u00e7erli bir kanaattir. H\u00fck\u00fcmet g\u00f6revlileri \u00fcstlendikleri g\u00f6revin zor ve b\u00fcy\u00fck oldu\u011funun fark\u0131ndalar. Modernle\u015fen T\u00fcrkiye\u2019ye i\u00e7in \u015fimdiye kadar yap\u0131lan i\u015flerden dolay\u0131 Ba\u015fbakan \u0130smet Pa\u015fa\u2019y\u0131 tebrik etti\u011fimde o, \u201cbiz daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z, bin y\u0131l \u00e7al\u0131\u015fmal\u0131y\u0131z\u201d demi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n Cumhuriyet tam egemenli\u011fini ancak 24 Temmuz 1923\u2019te Lozan Antla\u015fmas\u0131\u2019n\u0131n imzalanmas\u0131yla elde etti\u011fi i\u00e7in T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin tarihi son sekiz y\u0131l\u0131 i\u00e7ine almaktad\u0131r. Halk\u0131n Osmanl\u0131 Padi\u015fahlar\u0131n\u0131n uzun bir s\u00fcre egemenli\u011fiyle siyasi konulardaki b\u00fct\u00fcn giri\u015fimleri elinden al\u0131nm\u0131\u015f ve halk ahlaks\u0131z, r\u00fc\u015fvet\u00e7i memurlarca soyulmu\u015ftur. Bozuk sistemle s\u00fcrekli m\u00fccadele eden baz\u0131 iyi vali ve idareciler olmas\u0131na ra\u011fmen, yeni cumhuriyet\u00e7i h\u00fck\u00fcmet, eski bozuk sistemde yeti\u015fmi\u015f memurlar\u0131n belli k\u0131sm\u0131n\u0131 kullanmak zorundayd\u0131. \u00c7o\u011fu zaman bu y\u00fczden yeni bir tak\u0131m devlet memuru yeti\u015ftirmeye ve ya\u015fl\u0131 olanlar\u0131n\u0131n zihinlerine yeni ilkeler a\u015f\u0131lamaya gerek duyulmaktayd\u0131. Eski d\u00fczenin memurlar\u0131n\u0131n g\u00f6revde kald\u0131\u011f\u0131 yerler bulunsa ve eski suiistimalleri s\u00fcrd\u00fcrmeye m\u00fcsaade etseler bile \u015f\u00fcphesiz \u00fclkenin y\u00f6netilme bi\u00e7iminde b\u00fcy\u00fck bir geli\u015fme vard\u0131. Buna ilave olunacak bir ba\u015fka zorluk da Avrupa Kanunlar\u0131n\u0131 benimsemenin neticesinde yasal sistemdeki de\u011fi\u015fikliklerden kaynaklanmaktad\u0131r. Yeni kanunlar\u0131 sevk ve idare etmeye hakim ve memurlar\u0131 al\u0131\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00e7ok fazla zamana ihtiya\u00e7 duyulmaktad\u0131r. Bug\u00fcnlerde s\u00fcrekli olarak g\u00f6revde suiistimallerin oldu\u011funu duymaktay\u0131z. Eskiden onlar herhangi bir yorumda bulunmama arzusundayd\u0131lar fakat \u015fimdi su\u00e7lular yarg\u0131lanmak i\u00e7in getirildiler ve cezaland\u0131r\u0131ld\u0131lar. Herhalde h\u00fck\u00fcmetin reform yapma y\u00f6ntemlerinde Cumhuriyet kuruldu\u011fundan beri birka\u00e7 y\u0131lda h\u00e2lihaz\u0131rdaki \u015fartlar alt\u0131nda beklenenden daha fazla ba\u015far\u0131 elde edilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye n\u00fcfus m\u00fcbadelesiyle sebep olunan ticaret ve i\u015fg\u00fcc\u00fc kayb\u0131nda g\u00f6r\u00fclmedik bir zorlukla kar\u015f\u0131la\u015fmak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkede i\u015fin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc y\u00fcr\u00fcten \u00e7ift\u00e7iler, i\u015f\u00e7iler ve i\u015fadamlar\u0131, T\u00fcrkiye \u015fartlar\u0131 i\u00e7in ekseriya kalifiye olmayan ve farkl\u0131 e\u011fitimli yeni bir gruba \u00f6ncelik verdiler. Bu yeni gelenleri esasl\u0131 bir \u015fekilde istihdam etmek ve onlar\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti\u2019nin sosyal d\u00fczenine al\u0131\u015ft\u0131rmak \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir i\u015fti. Eskiden T\u00fcrklere a\u00e7\u0131k meslekler genelde askerlik ve devlet dairesiydi. Cumhuriyet \u00e7ok ge\u00e7meden T\u00fcrkiye\u2019nin homojen n\u00fcfuslu bir T\u00fcrk devleti olmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r, T\u00fcrkler daha \u00f6nce ba\u015fka milletler taraf\u0131ndan kendileri i\u00e7in yap\u0131lan i\u015fleri yapmay\u0131 \u00f6\u011frenmelidirler. Bu y\u00fczden onlar T\u00fcrk oran\u0131n\u0131n %25\u2019ten daha az olmad\u0131\u011f\u0131 bir istihdam olu\u015fturmak i\u00e7in b\u00fct\u00fcn ticari i\u015fletmeleri ve sanayi kurulu\u015flar\u0131n\u0131 zorlayarak bu meseleyi \u00e7\u00f6zmeye gayret ettiler. Bu tedbir k\u0131smen ba\u015far\u0131l\u0131 olmu\u015ftur. \u015eartlar\u0131n de\u011fi\u015fmesi ani ve sert olmu\u015f ve yeni d\u00fczene uyum i\u00e7in zamana ihtiya\u00e7 duyulmu\u015ftur. Bu, T\u00fcrklerin usta zanaatk\u00e2r ve iyi i\u015f adam\u0131 olmada yeteneksiz oldu\u011fu anlam\u0131na gelmez; onlar\u0131n eksikli\u011fi e\u011fitim, bilgi ve giri\u015fimdi. M\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar h\u0131zl\u0131 ve tam bir \u015fekilde i\u015flerini yapt\u0131rtmay\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen ticaret firmalar\u0131, do\u011fal olarak halen ihtiya\u00e7 duyduklar\u0131 \u015feyi yapacak e\u011fitimli ki\u015filer aramaktad\u0131r. H\u00fck\u00fcmet ticaret okullar\u0131 ile i\u015f hayat\u0131na T\u00fcrkleri haz\u0131rlamaya gayret ediyor fakat bu minval \u00fczere ilerleme ister istemez yava\u015f olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Cumhuriyetin ilk h\u00fck\u00fcmeti taraf\u0131ndan K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019[2]<\/a> \u015fehirlerini a\u00e7mak ve tar\u0131m\u0131 ile \u00fclkenin do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek i\u00e7in demiryolunun gereklili\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyet\u2019e K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019da yakla\u015f\u0131k 2.633 mil ve Avrupa\u2019da 210 mil demiryolu b\u0131rakan Osmanl\u0131 rejiminin, \u00e7o\u011funlukla g\u00fcney ve bat\u0131 illerine d\u00f6\u015fenmi\u015f olan demiryollar\u0131yla \u00fclkeyi donatmakta \u00e7ok az faydas\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu hem n\u00fcfus hem de b\u00f6lgeye nispeten k\u0131sa bir mesafeydi. \u015eimdi Anadolu Demiryolu olarak adland\u0131r\u0131lan Ba\u011fdat Demiryolu in\u015fa edildi\u011finde Rusya, esnek bir form\u00fclle kuzey illerin ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015f bir \u015fekilde kendi haline b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7esiyle, Karadeniz\u2019e kom\u015fu olan illerdeki demiryollar\u0131 \u00fczerinde daha \u00f6nce haklar\u0131 oldu\u011funu iddia etmi\u015ftir. H\u00fck\u00fcmet buna \u00e7are bulmak i\u00e7in Karadeniz\u2019de Samsun\u2019dan Sivas\u2019a 112 mil ve Ankara\u2019dan Sivas\u2019a 247 millik bir hat planlad\u0131. \u015eimdiye kadar \u00fc\u00e7te ikisi tamamlanan bu iki hat demiryolu a\u011f\u0131, 359 mile \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Nihayet bu yolla \u00fclke i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli ba\u015fka bir hat olan Samsun-Sivas Demiryolu, Anadolu Demiryolu\u2019na birle\u015ftirilmek i\u00e7in \u015f\u00fcphesiz Malatya, Harput ve Diyarbak\u0131r\u2019a kadar uzat\u0131lacakt\u0131r. Buna ilave olarak h\u00fck\u00fcmet taraf\u0131ndan yap\u0131lan birka\u00e7 bin millik bu demiryolunun imtiyazlar\u0131 1934\u2019e kadar yabanc\u0131 gruplara verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Demiryolu yap\u0131m\u0131 i\u00e7in b\u00fct\u00e7e kar\u015f\u0131lama masraflar\u0131 1924-25\u2019te yakla\u015f\u0131k 49.000.000 Dolardan 1928-29\u2019da 142.000.000 Dolara ve 1931 b\u00fct\u00e7esinde de 152.000.000 Dolara \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn demiryolu ara\u00e7lar\u0131 ve in\u015fa malzemelerinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc yurt d\u0131\u015f\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nmak ve d\u00f6vizle \u00f6denmek zorundayd\u0131. 1928-29\u2019da demiryolu in\u015fa harcamalar\u0131 b\u00fct\u00e7enin yakla\u015f\u0131k 7\u2019de 1\u2019ini te\u015fkil etmi\u015ftir. O g\u00fcnk\u00fc parasal durumun darl\u0131\u011f\u0131 buna sebep olan fakt\u00f6rlerden biridir. H\u00fck\u00fcmet, \u00fclke kaynaklar\u0131n\u0131n tamam\u0131yla k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu bir d\u00f6nemde bunun gibi demiryolu uzatma i\u015fini finanse etmedeki giri\u015fiminde b\u00fcy\u00fck bir cesaret g\u00f6stermi\u015ftir. Demiryollar\u0131na ek olarak otomobil trafi\u011fi i\u00e7in K\u00fc\u00e7\u00fck Asya \u015fehirlerinde otoyollar yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin zenginli\u011fi geni\u015f bir \u015fekilde tar\u0131msal \u00fcr\u00fcnlerden ibaret olmas\u0131na ra\u011fmen son birka\u00e7 y\u0131l da tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri yeterince bol olmam\u0131\u015ft\u0131r. 1928-29\u2019da sert ge\u00e7en k\u0131\u015ftan dolay\u0131 f\u0131nd\u0131k, incir ve kara \u00fcz\u00fcm rekoltesi ciddi oranda normalin alt\u0131nda kalm\u0131\u015f ve ihracaat d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Derken t\u00fcccarlar yeni g\u00fcmr\u00fck tarifesine intizaren d\u00f6vizle \u00f6demek zorunda kalacaklar\u0131 mevcut ihtiya\u00e7lar\u0131ndan fazla mal alm\u0131\u015flard\u0131r. Tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin fiyatlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi ciddi zarara sebep olmu\u015ftur. H\u00fck\u00fcmet yabanc\u0131lardan kredi almadan demiryolu yaparken Osmanl\u0131 kamu borcunun y\u0131ll\u0131k taksitinin \u00f6denmesi i\u00e7in b\u00fct\u00e7eye 20.000.000 Lira (yakla\u015f\u0131k 10.000.000 Dolar) ilave etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fct\u00fcn bu saikler normalde sava\u015ftan \u00f6nce bir alt\u0131n baz\u0131nda 4.40 dolar de\u011ferinde olan sonra yakla\u015f\u0131k 45 cente kadar inen T\u00fcrk Liras\u0131\u2019na de\u011fer kaybettiren d\u00f6vize bir talep olu\u015fturmak i\u00e7in planlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, insanlar\u0131 yabanc\u0131 paraya kar\u015f\u0131 T\u00fcrk paras\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeye sebep olan bir panik meydana getirmi\u015ftir. H\u00fck\u00fcmet, resmi kontrol g\u00f6revlilerinin izni olmaks\u0131z\u0131n d\u00f6viz mevduatlar\u0131n\u0131 \u00f6deyemeyen bankalardan ge\u00e7en d\u00f6viz i\u015flemlerinin tamam\u0131na ula\u015farak, bo\u015fu bo\u015funa \u00fclke d\u0131\u015f\u0131na giden paray\u0131 engellemek i\u00e7in bir kanunla meseleye m\u00fcdahale etmi\u015ftir. D\u00f6vizi dengelemek maksad\u0131yla bir devlet bankas\u0131 kurulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fcmet, tasarrufu ve ekonomiyi g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in, insanlar\u0131 yerli \u00fcr\u00fcnleri almaya ve \u00fclkede \u00fcretilen giysileri kullanmaya sevk eden bir kampanya ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Toplum b\u00fcy\u00fck bir zevkle buna kar\u015f\u0131l\u0131k vermi\u015ftir. T\u00fcrkiye\u2019nin y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini yerine getiremeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesiyle moratoryumun gereklili\u011fi g\u00fcndeme gelmi\u015f ve Osmanl\u0131 kamu bor\u00e7lar\u0131 sahiplerinin temsilcileri h\u00fck\u00fcmetle m\u00fczakere etmek ve mal\u00ee kaynaklar\u0131n\u0131 incelemek i\u00e7in Ankara\u2019y\u0131 ziyaret etmi\u015flerdir. Osmanl\u0131 kamu bor\u00e7lar\u0131na mahsup \u00f6demeler, h\u00fck\u00fcmetin kredili e\u015fyay\u0131 koruman\u0131n gereklili\u011fini b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ortaya koymas\u0131na ra\u011fmen hali haz\u0131rdaki ekonomik darl\u0131ktan kurtuluncaya kadar muhtemelen ask\u0131ya al\u0131nmak zorunda kalacakt\u0131r. Halk\u0131n sat\u0131n alma g\u00fcc\u00fcn\u00fcn sava\u015f y\u0131llar\u0131, n\u00fcfus m\u00fcbadelesi, verimsiz hasat ve ba\u015fka sebeplerle t\u00fckenmi\u015f oldu\u011fu bir hakikat olmakla beraber, mal\u00ee durum yaln\u0131zca \u00fclkenin \u00fcretim g\u00fcc\u00fcndeki art\u0131\u015fla d\u00fczelebilecektir. Bu y\u00fczden T\u00fcrk paras\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu durumdan kurtulmas\u0131 ister istemez yava\u015f olmak zorundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmet \u00fclkenin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na ve sa\u011fl\u0131k \u015fartlar\u0131na dikkat etmektedir. Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Refik Saydam ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda s\u0131tmaya kar\u015f\u0131 bir kampanya ba\u015far\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f ve bu ama\u00e7la ge\u00e7ici bir komisyon olu\u015fturulmu\u015ftur. Alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce Ankara\u2019y\u0131 ziyaret etti\u011fimde g\u00f6revlilerin \u00e7o\u011fu s\u0131tmadan muzdaripti ve herkesin masas\u0131nda veya cebinde kinin vard\u0131. Rockfeller Vakf\u0131\u2019n\u0131n yard\u0131m\u0131yla s\u0131tma Ankara\u2019da kontrol alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015f, bununla birlikte benzer \u00f6nlemler \u00fclkenin di\u011fer b\u00f6lgelerinde de al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fka bir komisyon da frengi ile m\u00fccadele etmek i\u00e7in kurulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Toplumun bir k\u0131sm\u0131nda toplumsal aksakl\u0131klara \u00e7are bulma ve sosyal \u015fartlar\u0131 iyile\u015ftirme son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde bir anda artm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ocuk Esirgeme Kurumu, H\u0131fz\u0131ss\u0131hha Kurumu, kad\u0131n cemiyetleri ve zararl\u0131 al\u0131\u015fkanl\u0131klarla m\u00fccadele organizasyonu olan Ye\u015filay, bunlara d\u00e2hildir.<\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmet tamam\u0131yla e\u011fitimin \u00f6neminin fark\u0131ndad\u0131r. Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a gramer kurallar\u0131n\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yla birlikte Arap Alfabesinden Latin Alfabesi\u2019ne ge\u00e7i\u015f, T\u00fcrk dilini \u00f6\u011frenme i\u015fini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcmet yeti\u015fkinler i\u00e7in Millet Mektepleri kurmu\u015f ve okuma-yazmay\u0131 \u00f6\u011frenmeyi t\u00fcm yeti\u015fkinler i\u00e7in zorunlu hale getirmi\u015ftir. Onlar bu okullara gitmekten muaf olmadan \u00f6nce okuma-yazma ve basit aritmetikten ge\u00e7mek zorundad\u0131rlar. Bu \u00e7ok geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir projedir. Bir T\u00fcrk gazetesi eski rejim d\u00f6neminde toplumun %90\u2019\u0131n\u0131n okuma-yazma bilmedi\u011fi tahmininde bulunmaktad\u0131r. Gazeteler \u0130stanbul\u2019daki pop\u00fcler okullar\u0131n 1930\u2019da 12.000 mevcudunun olmas\u0131na kar\u015f\u0131n 1931\u2019de 43.000 kadar mevcudu oldu\u011funu yazmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n 20.000\u2019i s\u0131navlar\u0131 ba\u015far\u0131yla ge\u00e7mi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Latin Alfabesi\u2019ne ge\u00e7i\u015f eski ve yeni T\u00fcrk Edebiyat\u0131 aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 koparm\u0131\u015ft\u0131r. Eski yaz\u0131yla yaz\u0131lm\u0131\u015f ders kitaplar\u0131na kullan\u0131lamaz h\u00fckm\u00fc verilmi\u015f ve yenileri ise b\u00fcy\u00fck bir masrafla haz\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bas\u0131m yapan kurulu\u015flar yeni harf kal\u0131plar\u0131 almak ve i\u015flerini yeniden d\u00fczenlemek zorunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. Bir T\u00fcrk ba\u015fyazar Haziran 1929\u2019da \u015funlar\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r: \u201cHarf \u0130nk\u0131l\u00e2b\u0131 tamam\u0131yla Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a kitaplardan olu\u015fan k\u00fct\u00fcphanemizi m\u00fczelere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrm\u00fc\u015f ve bunlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 bir avu\u00e7 edibe b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Harf \u0130nk\u0131l\u00e2b\u0131 ayr\u0131ca yeni T\u00fcrk nesline modern bilimin kap\u0131lar\u0131n\u0131 a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.\u201d T\u00fcrk gazeteleri Gazi (Mustafa Kemal Pa\u015fa) taraf\u0131ndan ortaya konulan reformlar\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc oldu\u011fundan dolay\u0131 bu de\u011fi\u015fimi selamlamaktad\u0131rlar. Milli E\u011fitim Bakan\u0131 A\u011fustos 1929\u2019da bir beyanat\u0131nda \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemektedir:<\/p>\n\n\n\n \u201cBir g\u00fcn Mustafa Kemal Millet Meclisi\u2019nde bir oturumda Arap Harflerinin T\u00fcrkiye ve Avrupa aras\u0131nda ger\u00e7ek bir engel te\u015fkil etti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Eskiden T\u00fcrk\u00e7e okumay\u0131 \u00f6\u011frenmek i\u00e7in be\u015f y\u0131l gerekliydi; \u015fimdi ise Latin Alfabesi ile alt\u0131 ay yeterlidir. \u0130yi bir y\u00f6netim ve ilerleme i\u00e7in bir millet okuryazar olmal\u0131. \u00dclkemizde bir h\u00fck\u00fcmet kararnamesini veya \u00e7ift s\u00fcrme hakk\u0131nda daha iyi bilgiyi veya \u00e7ocuk hastal\u0131klar\u0131n\u0131 anlayabilen bir tek insan\u0131n dahi bulunamad\u0131\u011f\u0131 12 k\u00f6yden m\u00fcte\u015fekkil yerler mevcuttu. Bug\u00fcn anlam\u0131n\u0131 bilmeden Kuran\u2019\u0131n ezberlendi\u011fi 3.850 ilk okulun yerine 6.850 okul vard\u0131r. Bu okullarda 441.000 \u00f6\u011frenci tarih ve co\u011frafya \u00f6\u011frenmektedir ve bu \u00f6\u011frenciler Paris\u2019in ve New York\u2019un nerede oldu\u011funu ve Pasteur\u2019un ba\u015far\u0131lar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131 bilmektedirler<\/em>.\u201d<\/p>\n\n\n\n Son birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde bir\u00e7ok yeni okul -1927\u2019de Ankara\u2019da bir Hukuk Mektebi, 1928\u2019de \u0130stanbul\u2019da bir Beden Terbiyesi Okulu, 1929\u2019da Ankara\u2019da normal bir Musiki Muallim Mektebi ve 1930\u2019da Ankara\u2019da Cumhuriyetin ba\u015fkan\u0131ndan sonra Gazi Mektebi olarak adland\u0131r\u0131lan bir \u0130lk ve Orta Muallim Mektebi- a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1929\u2019da da \u0130stanbul, \u00dcsk\u00fcdar ve \u0130zmir\u2019de de diki\u015f ve terzilikte k\u0131zlar\u0131 e\u011fitmek i\u00e7in okullar a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00fck\u00fcmet \u0130stanbul\u2019un \u015fehir merkezinde 24, kenar b\u00f6lgelerinde 11 yeni okul binas\u0131 in\u015fa etmeye karar vermi\u015ftir. Bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n teslimat belgeleri \u015fimdiden verilmi\u015f, birka\u00e7\u0131n\u0131n da yap\u0131m\u0131 tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. 5 y\u0131l i\u00e7erisinde bitirilmesi gereken bu binalar i\u00e7in 2.500.000 Dolarl\u0131k bir kredi ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Mustafa Kemal Pa\u015fa\u2019n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019nin bir\u00e7ok yerinde yapt\u0131\u011f\u0131 halk konferanslar\u0131ndan birinde kendisi \u015f\u00f6yle s\u00f6ylemi\u015ftir: \u201cHer zaman bir e\u011fitim bakan\u0131 atad\u0131m, yeni bakan yeni bir program tan\u0131tt\u0131 ve program\u0131n bu al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fi\u015fiklikleriyle e\u011fitim sistemi \u00e7ok fazla karga\u015fadan zarar g\u00f6rd\u00fc ve geriye gidildi.\u201d O bakanlar\u0131n de\u011fi\u015fmesiyle de\u011fi\u015fmeyecek olan bir mill\u00ee sistem \u00fczerinde durmaktad\u0131r. Ge\u00e7mi\u015fteki bakanlar da s\u0131k s\u0131k e\u011fitime ait i\u015flerdeki bilgilerinden \u00e7ok politik d\u00fc\u015f\u00fcncelerle de\u011fi\u015ftirilmi\u015fti.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019nin yeni ba\u015fkenti Ankara\u2019n\u0131n de\u011fi\u015fimi \u00e7ok yava\u015f bir \u015fekilde olsa da bir b\u00fct\u00fcn olarak \u00fclkede meydana gelen \u015feylerden bir \u00f6rnek olarak de\u011ferlendirilebilir. Ben 30 y\u0131l \u00f6nce ilk defa K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019dan \u0130stanbul\u2019a giderken yol \u00fczerinde Ankara\u2019dan ge\u00e7mi\u015f ve bir gece orada kalm\u0131\u015ft\u0131m. Ankara o zaman K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019n\u0131n bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fc gibi bir k\u00f6yd\u00fc. Evleri samanla kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f kilden yap\u0131lan ve g\u00fcne\u015fte kurutulan tu\u011fladan (kerpi\u00e7ten) in\u015fa edilmi\u015fti. K\u00fc\u00e7\u00fck Asya\u2019n\u0131n bir\u00e7ok yerinde bulunanlara benzer, a\u015fa\u011f\u0131da hayvanlar i\u00e7in ah\u0131r\u0131, misafirler i\u00e7in de yukar\u0131da odalar\u0131 bulunan kervansaray gibi bir handa misafir olduk. Demirden yatak ve yiyece\u011fimiz vard\u0131. Hizmet\u00e7imiz bizim i\u00e7in yemek haz\u0131rlad\u0131. \u00c7ok k\u00f6t\u00fc kokan han, kirliydi ve her tarafta zararl\u0131 ha\u015ferat vard\u0131. Bu zamandan beri s\u0131k s\u0131k Ankara\u2019y\u0131 ziyaret ettim. Be\u015f y\u0131l \u00f6nce bir ba\u015flang\u0131\u00e7 olarak h\u00fck\u00fcmet i\u015fleri i\u00e7in birka\u00e7 bina yap\u0131ld\u0131 fakat farkl\u0131 birimler yeni ve eski binalar\u0131 kalabal\u0131kla\u015ft\u0131rd\u0131. Gece yolumuzu ayd\u0131nlatmak i\u00e7in bir fener temin ettik, sokaklardaki \u00e7amur ayakkab\u0131lar\u0131m\u0131zdan lasti\u011fi \u00e7ekiyordu. \u0130stasyondan \u015fehir merkezine kadar g\u00f6t\u00fcren, kald\u0131r\u0131m ta\u015f\u0131yla d\u00f6\u015fenmi\u015f neredeyse tek bir yol vard\u0131. \u015eimdi h\u00fck\u00fcmetin farkl\u0131 birimleri geni\u015f ve g\u00f6steri\u015fli olan ayr\u0131 binalara yerle\u015ftirilmi\u015f durumda. Bankalar be\u015f veya alt\u0131 katl\u0131 g\u00fczel binalara yerle\u015ftiler. Avrupa\u2019n\u0131n her taraf\u0131nda birinci s\u0131n\u0131f olarak addedilen bir otel vard\u0131r ve di\u011fer otellerin bir\u00e7o\u011fu ise ikinci s\u0131n\u0131ft\u0131r. Elektrik \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 ve iyi yollar yayg\u0131n olmakla beraber ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k otob\u00fcslerle sa\u011flanmaktad\u0131r. <\/p>\n\n\n\n Buradaki en \u00f6nemli olay, Bat\u0131da devlet ve kilise dedi\u011fimiz \u015feyin ayr\u0131lmas\u0131yd\u0131. Buna do\u011fru at\u0131lan ad\u0131mlar halifeli\u011fin ilgas\u0131, tekke ve t\u00fcrbelerin yasaklanmas\u0131, din\u00ee kanunlar\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ve \u201cDevleti dini \u0130slam\u2019d\u0131r\u201d ifadesinin Anayasadan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131yd\u0131. Din\u00ee okullar yasaklanm\u0131\u015f ve din adamlar\u0131n\u0131n e\u011fitimi T\u00fcrk \u00dcniversitelerinin \u0130lahiyat Fak\u00fcltelerine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Buralarda verilen \u00f6\u011fretim art\u0131k geni\u015f bir \u015fekilde \u0130slam Tarihi ve \u0130statistik ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu ani de\u011fi\u015fiklik \u015f\u00fcphesiz dinle s\u00fcrekli alay eden ve dinin gerekli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnen gen\u00e7lerin zihinlerinde bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte h\u00fck\u00fcmetin niyeti dini yasaklamak de\u011fil, fakat hurafe ve dogmatizmiyle eski sistemin k\u0131s\u0131tlamalar\u0131ndan dinin \u00f6z\u00fcn\u00fc kurtarmak ve dindeki bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri geli\u015ftirmekti. T\u00fcrk ilkokullar\u0131nda din\u00ee \u00f6\u011fretimin basit ve sade bir \u015fekli mevcuttur. Yabanc\u0131 okullara \u00f6\u011frencilerin ailelerinden izin al\u0131rlarsa kendi dinlerindeki H\u0131ristiyan \u00e7ocuklara \u00f6\u011fretim verme izni verilmi\u015ftir. Bu din\u00ee de\u011fi\u015fiklikler kesin bir d\u00fc\u015f\u00fcncesizlik ve ilgisizlik \u00fcretmekle sonu\u00e7lan\u0131rken, onlar ciddi ki\u015fileri de dinin \u00f6z\u00fcn\u00fc ara\u015ft\u0131rmak i\u00e7in cesaretlendirmi\u015ftir ve baz\u0131 \u015feylere duyulan arzu ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fundan \u00e7ok daha fazla kutsal hale gelmi\u015ftir. T\u00fcrkler, kendi dinini daha iyi anlamas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan kendilerinden ayr\u0131lan ilhaml\u0131 bir din\u00ee lider bekliyormu\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnmektedir. Ocak 1931\u2019de mutaass\u0131p bir dervi\u015f \u00f6nderli\u011finde din\u00ee ve siyasi k\u00fc\u00e7\u00fck bir gerici isyan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f fakat hemen bast\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n 1931\u2019lerin ba\u015f\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin r\u0131zas\u0131yla yeni bir liberal partinin kurulmas\u0131na izin verilmi\u015ftir. G\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte h\u00fck\u00fcmetin bu fikri, Millet Meclisi\u2019nde yap\u0131lan tekliflerin yasal ele\u015ftirisi i\u00e7in bir f\u0131rsat sa\u011flamaktan ibaretti. Maalesef bu muhalefet \u00e7o\u011fu ho\u015fnut olmayan ki\u015fileri ve n\u00fcfusun en az sevilen unsurlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu kendisine \u00e7ekmi\u015f, suiistimallere neden olmu\u015f ve yeni parti k\u0131sa zamanda kapanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu da g\u00f6stermi\u015ftir ki, T\u00fcrkiye hen\u00fcz \u00e7ok partili sisteme haz\u0131r de\u011fildir.<\/p>\n\n\n\n H\u00fck\u00fcmet, milletvekillerini halk do\u011frudan se\u00e7ebilsin diye iki dereceli se\u00e7imden tek dereceli se\u00e7ime ge\u00e7erek se\u00e7im sistemini de\u011fi\u015ftirmeyi d\u00fc\u015f\u00fcnmektedir. Halk\u0131n hali haz\u0131rdaki h\u00fck\u00fcmeti tasvip edip etmediklerini ifade etmelerine izin vermek i\u00e7in yeni bir se\u00e7im tertip edilmi\u015ftir. Vatanda\u015flar\u0131n oy verebilme ya\u015f\u0131 18\u2019den 21\u2019e \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131 teklif edilmi\u015ftir. <\/p>\n\n\n\n K\u0131saca, T\u00fcrkler i\u015f ba\u015f\u0131ndalar.<\/p>\n\n\n\n *<\/a><\/strong> Bu makale terc\u00fcmesi ESAR-E\u011fitim ve Sosyal Bilimler Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 Dergisi Cilt:1- Say\u0131: 1’de yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r. Makele metni i\u00e7in ba\u011flant\u0131: https:\/\/www.esarjournal.com\/index.php\/ESAR\/article\/view\/5<\/a><\/p>\n\n\n\n **<\/a> 18 Ekim 1857\u2019de Chicago\u2019da do\u011fan Caleb Frank Gates (1857-1946), \u00fc\u00e7\u00fc bebeklik d\u00f6neminde \u00f6len on \u00e7ocuklu bir ailenin \u00e7ocu\u011fuydu. Beloit College\u2019de e\u011fitimini tamamlayan Gates, Chicago Thelogical Seminary\u2019den mezun olduktan sonra American Board\u2019a ba\u011fl\u0131 bir \u201cmisyoner\u201d olarak Mardin\u2019e g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. 1881-1894 aras\u0131nda Mardin\u2019de, 1894-1902 aras\u0131nda da Harput\u2019ta Euphrates College\u2019de idarecilik yapm\u0131\u015ft\u0131r. 1903\u2019te Robert Koleji M\u00fcd\u00fcr\u00fc Washburn\u2019un ard\u0131ndan kolej m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc getirilmi\u015ftir. Sava\u015f\u0131n zorlu ve tehlikeli g\u00fcnleri de d\u00e2hil olmak \u00fczere t\u00fcm hararetli g\u00f6rev d\u00f6nemi boyunca bu g\u00f6revi s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Mary Ellen Moore ile 1883\u2019te evlenen Gates\u2019in be\u015f \u00e7ocu\u011fu olmu\u015ftur. D\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc dergilerde T\u00fcrk \u0130nk\u0131lab\u0131, T\u00fcrkiye\u2019nin geli\u015fimi ve Atat\u00fcrk hakk\u0131nda makaleler kaleme alan Gates, 1946\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. (Ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bkz. Caleb Frank Gates, Not To Me Only<\/strong>, Princeton University Press, Princeton, 1940; Dr. Caleb Frank Gates President of Robert College 1903-1932<\/strong>, Published by The Robert College, \u0130stanbul)<\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> K\u0131r\u0131kkale \u00dcniversitesi Fen-Edebiyat Fak\u00fcltesi<\/strong> <\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n