İçeriğe geç
ULUSLARARASI TOPLUM ARAŞTIRMALARI MERKEZİ
TR
Ana Sayfa/ANALİZLER/İran’ın Güvenlik Stratejisinde Süreklilik ve Değişim:…

İran’ın Güvenlik Stratejisinde Süreklilik ve Değişim: 1980–1988 Savaşı’ndan 2026 Krizine

28 Şubat 2026’da ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı askerî harekât, Orta Doğu’daki güvenlik sorunlarını yeniden uluslararası gündemin merkezine taşımıştır. İran yönetiminin iç ve dış politikalarına yönelik eleştiriler bir yana, ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği bu saldırı keyfî, hukuksuz ve ahlaki bakımdan savunulamaz niteliktedir. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin yetkilendirmesi olmaksızın ve meşru müdafaa hakkını doğuracak yakın bir silahlı saldırı tehdidi ortaya konulamadan başlatılan harekât, uluslararası hukukun kuvvet kullanılmasına ilişkin temel ilkeleriyle bağdaşmamaktadır. Nitekim Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri de saldırıları kınamış ve tarafları diplomatik çözüm arayışlarına dönmeye çağırmıştır (United Nations Secretary-General, 2026; International Bar Association, 2026).

Bir devletin yönetim biçiminin, ideolojik tercihlerinin veya dış politikasının eleştirilmesi, o devlete karşı askerî güç kullanılmasını kendiliğinden meşru hale getirmez. Uluslararası ilişkilerde bu ayrımın ortadan kalkması, devletlerin egemenlik haklarının güçlü ülkelerin siyasi tercihlerine bağlı hale gelmesi anlamına gelecektir. İran’ın bölgesel faaliyetleri ve kendi toplumuna yönelik uygulamaları elbette eleştirilebilir. Ancak bu eleştiriler, uluslararası hukukun ihlal edilmesini haklı çıkarmaz.

Çatışmaların Basra Körfezi’ne ve Hürmüz Boğazı’na uzanması, meselenin yalnızca taraflar arasındaki askerî mücadeleden ibaret olmadığını da göstermiştir. Bölgedeki gelişmeler, küresel enerji ticaretini ve deniz taşımacılığını doğrudan etkilemiş; çatışmaya taraf olmayan devletleri de ekonomik ve siyasi bakımdan ciddi sorunlarla karşı karşıya bırakmıştır.

Bununla birlikte İran’ın izlediği güvenlik politikasını yalnızca 2026 yılında meydana gelen gelişmeler üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. İran, köklü devlet geleneğinin yanı sıra son yarım yüzyılda yaşadığı rejim değişikliği, savaşlar, dış müdahaleler ve ekonomik yaptırımlar nedeniyle kendine özgü bir güvenlik anlayışı geliştirmiştir. Bu anlayışın şekillenmesinde 1979 İran İslam Devrimi önemli bir dönüm noktası olmakla birlikte asıl belirleyici gelişmelerden biri, 1980–1988 yılları arasında Irak ile yürütülen savaştır.

İran İslam Devrimi, ülkenin siyasi kurumlarını ve dış politika önceliklerini değiştirmiştir. Devrim öncesinde Batı Bloku ile yakın ilişkiler kuran Pehlevi yönetiminin yerini, meşruiyetini dinî ve devrimci esaslara dayandıran yeni bir siyasi düzen almıştır. Ancak İran’daki dönüşümü yalnızca dinî bir hareketin iktidarı ele geçirmesi şeklinde açıklamak eksik olacaktır. Devrime giden süreçte ekonomik eşitsizlikler, siyasi baskılar, petrol gelirlerinin paylaşımı ve birbirinden farklı ideolojik çevrelerin Şah yönetimine karşı ortak hareket etmesi etkili olmuştur (Aydın, 2019a, ss. 108–112).

Devrim sonrasında İran yönetimi, yeni rejimin devamlılığını devletin temel güvenlik meselelerinden biri olarak değerlendirmeye başlamıştır. Böylece devletin dış tehditlere karşı korunması ile devrim sonucunda kurulan siyasi düzenin korunması birbirine bağlı iki mesele haline gelmiştir. Bu durum, güvenlik kurumlarının teşkilatlanmasından dış politika kararlarına kadar uzanan yeni bir anlayışın ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Ancak bu dönüşüm henüz tamamlanmadan İran, Irak’ın askerî saldırısıyla karşı karşıya kalmıştır.

İran-Irak Savaşı’nın Bıraktığı Askerî Miras

1980 yılında başlayan İran-Irak Savaşı’nın nedenleri, iki ülkede meydana gelen siyasi değişikliklerle sınırlı değildir. Şattü’l-Arap üzerindeki anlaşmazlıklar, bölgesel nüfuz mücadelesi, Huzistan meselesi ve her iki ülkedeki etnik ve mezhepsel toplulukların siyasi konumları, savaş öncesinden itibaren ilişkileri olumsuz etkilemiştir. İran Devrimi ve Saddam Hüseyin’in Irak yönetiminde gücünü artırması ise mevcut sorunların askerî çatışmaya dönüşmesini kolaylaştırmıştır.

Savaşın başlangıcında Irak’ın konvansiyonel askerî üstünlüğüne dayanan saldırıları karşısında İran, öncelikle topraklarını savunmaya çalışmıştır. Ancak çatışmalar ilerledikçe iki ülke de kesin bir askerî zafer elde edememiş, 1981 yılından itibaren savaş giderek uzun süreli bir yıpratma mücadelesine dönüşmüştür (Aydın, 2019b, s. 325). İran’ın sonraki dönemde karşı taarruza geçmesi de savaşın kısa sürede sonuçlanmasını sağlamamıştır. Taraflar, askerî başarı elde ettikleri dönemlerde dahi karşı tarafı siyasi hedeflerini kabul etmeye zorlayamamıştır.

Savaşın uzaması, çatışmaların yalnızca kara cephelerinde sürdürülmediği yeni bir dönemi beraberinde getirmiştir. Petrol tesisleri, ekonomik altyapı, limanlar ve deniz taşımacılığı giderek daha fazla hedef haline gelmiştir. Özellikle Basra Körfezi’nde petrol tankerlerine yönelik saldırılar, İran ve Irak ekonomilerinin yanı sıra bölge petrollerine bağımlı diğer devletleri de etkilemiştir. Savaşın son safhalarında füze saldırılarının ağırlık kazanması ise çatışmanın niteliğini önemli ölçüde değiştirmiştir (Aydın, 2019b, ss. 325–327).

Bu tarihsel tecrübenin İran’ın sonraki güvenlik politikası üzerindeki etkisi önemlidir. İran-Irak Savaşı, teknolojik üstünlüğün ve dışarıdan sağlanan askerî desteğin bir devletin savaş kapasitesi üzerindeki belirleyici rolünü ortaya koymuştur. Bununla birlikte uzun süreli bir çatışmada ekonomik kaynakların korunması, alternatif silah sistemlerinin geliştirilmesi ve rakibin savaş maliyetlerinin artırılması da askerî planlamanın önemli unsurları haline gelmiştir.

Savaşın İran açısından ortaya çıkardığı sonuçlardan biri, konvansiyonel güç dengesizliği karşısında farklı askerî yöntemlere başvurmanın gerekliliğidir. İran’ın sonraki yıllarda füze kapasitesine, hareket kabiliyeti yüksek deniz unsurlarına ve zaman içerisinde insansız hava araçlarına ağırlık vermesi, bu tecrübeden bağımsız değerlendirilemez.

İran’ın askerî doktrini üzerine yapılan araştırmalarda da 1980–1988 savaşının, konvansiyonel bakımdan daha güçlü rakiplerle mücadele edebilmek için geliştirilen asimetrik yöntemler üzerinde belirleyici olduğu vurgulanmaktadır. Michael Connell’e göre İran’ın askerî yaklaşımı, rakiplerini doğrudan ve kesin bir muharebede yenmekten ziyade çatışmanın maliyetini yükselterek onları askerî ve siyasi hedeflerinden vazgeçirmeye dayanmaktadır (Connell, 2010).

Ancak İran’ın güvenlik stratejisini yalnızca 1980’lerdeki savaşın sonuçlarıyla açıklamak da doğru olmayacaktır. İran, sonraki yıllarda farklı çatışmaları inceleyerek askerî teşkilatını ve savunma yöntemlerini yeniden düzenlemiştir. Örneğin Devrim Muhafızları, 2005 yılından itibaren yerel komutanlıkların hareket serbestliğini artırmayı ve merkezî komuta yapısının hedef alınması halinde savunmanın devamını sağlamayı amaçlayan bir yapılanmaya yönelmiştir. Bu yaklaşımda, İran-Irak Savaşı’nın yanı sıra ABD’nin Irak ve Afganistan’daki askerî operasyonlarından çıkarılan derslerin de etkili olduğu değerlendirilmektedir (Connell, 2010).

Dolayısıyla İran’ın güncel güvenlik stratejisi, geçmişteki uygulamaların değişmeden sürdürülmesi şeklinde değil, tarihsel tecrübenin yeni teknolojik ve jeopolitik koşullara uyarlanması olarak ele alınmalıdır.

Hürmüz Boğazı ve Çatışmanın Ekonomik Boyutu

İran’ın güvenlik anlayışında Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nın özel bir yeri bulunmaktadır. İran’ın güney kıyıları boyunca uzanan bu coğrafya, ülkenin enerji ihracatı ve deniz güvenliği açısından önemli olduğu kadar uluslararası petrol ve doğal gaz ticareti bakımından da stratejik bir geçiş güzergâhıdır.

Uluslararası Enerji Ajansının verilerine göre 2025 yılında Hürmüz Boğazı’ndan günlük ortalama yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınmıştır. Bu miktar, dünya deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine karşılık gelmektedir. Ayrıca Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nin sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatının büyük bir bölümü de aynı güzergâhtan geçmektedir (IEA, 2026a).

Bu özellikleri nedeniyle Hürmüz Boğazı’nda meydana gelen askerî bir kriz, yalnızca İran’ın veya Körfez ülkelerinin sorunu olmaktan çıkmaktadır. Deniz taşımacılığındaki aksaklıklar, petrol ve doğal gaz fiyatlarını etkileyerek Asya ve Avrupa’daki üretim maliyetlerinden tüketici fiyatlarına kadar uzanan sonuçlar ortaya çıkarmaktadır.

İran-Irak Savaşı sırasında yaşanan tanker saldırıları, ekonomik hedeflerin askerî çatışmanın bir parçası haline gelmesinin erken örneklerinden biridir. İran’ın günümüzde Hürmüz Boğazı çevresinde geliştirdiği askerî kapasite ile 1980’lerdeki deniz çatışmaları arasında bu bakımdan tarihsel bir bağlantı bulunmaktadır. Ancak günümüzde enerji ticaretinin hacmi, uluslararası tedarik zincirlerinin karşılıklı bağımlılığı ve deniz taşımacılığının küresel ekonomi içerisindeki yeri, benzer bir krizin etkilerini çok daha geniş bir alana taşımaktadır.

2026 yılında yaşanan gelişmeler de bu ilişkinin önemini göstermiştir. Çatışmaların başlamasının ardından Hürmüz’deki gemi trafiğinde ciddi bir azalma meydana gelmiş; petrol üretimi ve ihracatı çeşitli dönemlerde kesintiye uğramıştır. Diplomatik girişimlere rağmen bölgedeki askerî gerilim tamamen ortadan kalkmamış ve deniz taşımacılığı üzerindeki baskı devam etmiştir.

Uluslararası Enerji Ajansının 14 Ekim 2026 tarihli raporuna göre eylül ayında Hürmüz Boğazı’ndan geçen toplam petrol akışı günlük 10,9 milyon varile yükselmiştir. Bu artış, taşımacılıkta belirli bir toparlanmaya işaret etse de savaş öncesindeki seviyeye ulaşılamadığını göstermektedir. Aynı raporda enerji altyapısına ve tanker trafiğine yönelik saldırıların piyasalardaki toparlanmayı tehdit ettiği belirtilmiştir (IEA, 2026b).

Burada İran’ın izlediği stratejinin temel özelliklerinden biri ortaya çıkmaktadır. İran, rakipleriyle aynı ölçekte konvansiyonel bir askerî güce sahip olmasa bile bulunduğu coğrafyanın sağladığı imkânlarla çatışmanın ekonomik ve siyasi maliyetini artırabilmektedir. Hürmüz Boğazı üzerindeki askerî baskı, doğrudan cephede elde edilemeyen üstünlüğün diplomatik ve ekonomik alanda telafi edilmesine yönelik bir araç olarak kullanılabilmektedir.

Ancak bu yöntemin İran açısından da önemli sınırlılıkları bulunmaktadır. Öncelikle Hürmüz Boğazı’nın deniz taşımacılığına kapanması veya geçişlerin önemli ölçüde azalması, İran’ın kendi enerji ihracatını da olumsuz etkilemektedir. Bunun yanı sıra Körfez ülkelerinin ekonomik zarar görmesi, İran’ın bölgesel ilişkilerini geliştirmesini güçleştirmektedir. Deniz ticaretindeki belirsizliklerin uzun süre devam etmesi ise İran üzerindeki uluslararası siyasi baskıyı artırabilecek bir gelişmedir.

Dolayısıyla Hürmüz Boğazı’nın sağladığı stratejik avantaj, İran için sınırsız bir hareket serbestliği anlamına gelmemektedir. Bu avantajın etkisi, çatışmanın süresine, karşı tarafların askerî tedbirlerine, alternatif enerji güzergâhlarının kullanılmasına ve diplomatik görüşmelerin seyrine bağlıdır.

Askerî Baskı ile Diplomasi Arasındaki İlişki

İran’ın güvenlik politikasının yalnızca askerî yöntemlerden oluştuğunu ileri sürmek doğru değildir. Askerî kapasite ve diplomatik girişimler, çeşitli dönemlerde birbirini tamamlayan araçlar olarak kullanılmıştır. 2026 yılındaki gelişmeler bu bakımdan dikkat çekicidir.

İran ve Umman dışişleri bakanlarının 25 Ağustos 2026 tarihinde gerçekleştirdikleri görüşmelerde Hürmüz Boğazı’nda güvenli deniz taşımacılığının yeniden sağlanması gündeme gelmiştir. Görüşmelerde geçici bir deniz ulaşım koridoru oluşturulması ve ortak mayın temizleme faaliyetlerinin yürütülmesi üzerinde durulmuş, boğazdaki deniz trafiğinin gelecekte nasıl düzenleneceğine ilişkin teknik müzakerelerin sürdürülmesi öngörülmüştür (Ministry of Foreign Affairs of Oman, 2026).

Bu gelişme, İran’ın Hürmüz üzerindeki etkisini yalnızca askerî yöntemlerle sürdürmeye çalışmadığını göstermektedir. İran, bir taraftan askerî kapasitesinin sağladığı baskı imkânlarını korumaya çalışırken diğer taraftan bölgedeki güvenlik düzenlemelerinde söz sahibi olmayı amaçlamaktadır. Bununla birlikte boğazın uluslararası deniz ticaretindeki konumu ve Umman başta olmak üzere diğer kıyı devletlerinin hakları, İran’ın tek başına belirleyici olmasını sınırlandırmaktadır.

Burada üzerinde durulması gereken husus, askerî baskının diplomatik sonuç üretme kapasitesidir. Bir devletin rakibine ekonomik veya askerî maliyet yükleyebilmesi, bu maliyeti kendi siyasi hedeflerine uygun bir anlaşmaya dönüştürebileceği anlamına gelmemektedir. Askerî yöntemlerle elde edilen baskı imkânlarının diplomatik kazanımlara dönüşebilmesi, karşı tarafın tutumuna ve uluslararası koşullara bağlıdır.

İran’ın bölgesel ilişkileri bakımından değerlendirilmesi gereken bir diğer mesele de devlet dışı silahlı gruplarla kurduğu bağlantılardır. İran’ın çeşitli ülkelerde faaliyet gösteren örgütlerle siyasi, askerî ve ekonomik ilişkileri bulunmaktadır. Bu ilişkiler, İran’ın kendi sınırlarının ötesinde etkili olmasını sağlayan araçlardan biridir.

Ancak söz konusu grupların tamamını aynı örgütsel yapı içerisinde değerlendirmek, bulundukları ülkelerin siyasi koşullarını ve kendi önceliklerini göz ardı etmek anlamına gelir. İran’ın bölgesel nüfuzunu incelemek için bu ilişkilerin niteliğinin, karar alma mekanizmalarının ve yerel aktörlerin hareket alanlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gereklidir.

2026 yılında Kızıldeniz’de ve Basra Körfezi’nde meydana gelen saldırılar, bölgesel güvenlik sorunlarının birbirinden tamamen bağımsız olmadığını göstermiştir. Bununla birlikte farklı coğrafyalarda yaşanan her çatışmayı İran tarafından yönetilen tek bir askerî planın uygulaması olarak değerlendirmek için yeterli kanıt bulunmamaktadır. Siyasi yakınlık, askerî iş birliği ve doğrudan emir-komuta ilişkisi birbirinden farklı durumlardır.

Bu ayrım, İran’ın bölgesel stratejisini doğru değerlendirmek bakımından önemlidir. İran’ın çeşitli aktörler üzerindeki etkisi, bu aktörlerin bütün kararlarını kontrol ettiği anlamına gelmez. Aynı şekilde söz konusu grupların kendi siyasi hedeflerinin bulunması da İran ile kurdukları ilişkilerin güvenlik bakımından önemini ortadan kaldırmaz.

İran’ın Güvenlik Stratejisinin Sınırları

İran’ın geliştirdiği asimetrik yöntemler, rakiplerinin askerî üstünlüğünü bütünüyle ortadan kaldırmamaktadır. Füze saldırıları, insansız hava araçları ve deniz ticaret yolları üzerindeki baskı, çatışmanın maliyetini yükseltebilmekte; ancak bu durum İran’ın kendi topraklarını ve altyapısını saldırılardan koruyabildiği anlamına gelmemektedir.

2026 yılında gerçekleştirilen hava saldırılarının İran’daki yerleşim yerleri, sağlık tesisleri ve kamu altyapısı üzerinde ağır sonuçları olmuştur. Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisinin raporları, çatışmaların sivil kayıplara, altyapı hasarına ve geniş çaplı nüfus hareketlerine yol açtığını ortaya koymaktadır (OCHA, 2026). Öte yandan İran’ın bölge ülkelerine yönelik saldırıları da sivillerin güvenliğini tehlikeye atmış ve komşu devletlerle ilişkilerini olumsuz etkilemiştir.

Bu noktada iki ayrı meselenin birbirine karıştırılmaması gereklidir. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının uluslararası hukuk bakımından meşru görülmemesi, İran yönetiminin bütün askerî faaliyetlerinin haklı kabul edilmesini gerektirmez. Aynı şekilde İran’ın kendi ülkesinde gerçekleştirdiği insan hakları ihlalleri veya bölgesel faaliyetleri de dışarıdan gerçekleştirilen hukuksuz bir askerî müdahaleyi haklı çıkarmaz. Devletlerin eylemleri, hangi siyasi tarafta yer aldıklarına göre değil, aynı hukuk ilkeleri çerçevesinde değerlendirilmelidir.

İran’ın askerî stratejisinin başarısı da yalnızca rakiplerine ne ölçüde zarar verebildiği üzerinden ölçülemez. Ülkenin ekonomik faaliyetlerini sürdürebilmesi, toplumun güvenliğinin sağlanması, uluslararası ilişkilerinin devamlılığı ve diplomatik hedeflerine ulaşabilmesi aynı ölçüde önem taşımaktadır.

Bu noktada 1980–1988 savaşının sonuçları hatırlanmalıdır. Sekiz yıl devam eden çatışmaların ardından İran ve Irak ağır insan kayıpları yaşamış, ekonomileri büyük zarar görmüş ve taraflardan hiçbiri başlangıçtaki hedeflerine bütünüyle ulaşamamıştır. Savaşın uzaması, askerî bakımdan dayanıklılık gösteren bir devletin siyasi ve ekonomik açıdan da başarılı olduğu anlamına gelmediğini ortaya koymuştur.

Benzer bir değerlendirme günümüzdeki gelişmeler için de yapılabilir. İran’ın askerî kapasitesini koruması ve rakiplerinin maliyetlerini artırabilmesi, kendi güvenliğini kalıcı biçimde sağlayabildiği anlamına gelmeyecektir. Aynı şekilde İran’a yönelik askerî operasyonların önemli hedefleri vurması da bölgedeki güvenlik sorunlarının çözüldüğünü göstermemektedir.

Nitekim askerî harekâtların başarısı ile siyasi hedeflere ulaşılması arasında her zaman doğrudan bir ilişki bulunmamaktadır. Devletlerin askerî bakımdan üstün olduğu durumlarda dahi uzun süreli istikrarsızlıklarla karşılaşabildiği, yakın dönem Orta Doğu tarihinde pek çok kez görülmüştür. Bu nedenle 2026 yılındaki çatışmaların sonuçları değerlendirilirken yalnızca askerî kayıplar ve kazanımlar değil, ortaya çıkan siyasi düzenin sürdürülebilirliği de dikkate alınmalıdır.

Sonuç

İran’ın günümüzde izlediği güvenlik stratejisinin tarihsel temelleri, 1979 Devrimi ve 1980–1988 İran-Irak Savaşı’nda aranmalıdır. Devrim, devletin siyasi ve ideolojik yapısını değiştirirken Irak ile yürütülen uzun savaş, ülkenin askerî planlaması üzerinde kalıcı etkiler bırakmıştır. Konvansiyonel güç dengesizliği karşısında alternatif askerî yöntemlerin geliştirilmesi, ekonomik hedeflerin stratejik önem kazanması ve çatışmanın maliyetinin geniş bir coğrafyaya yayılması bu tecrübenin önemli sonuçları arasında yer almaktadır.

2026 yılındaki gelişmeler, söz konusu tarihsel mirasın yeni teknolojiler ve değişen bölgesel koşullar içerisinde etkisini sürdürdüğünü göstermektedir. Bununla birlikte İran’ın güncel stratejisi, 1980’lerde uygulanan yöntemlerin basit bir tekrarı değildir. Füze ve insansız hava aracı teknolojilerindeki gelişmeler, deniz taşımacılığının küresel ekonomi için artan önemi ve bölgesel güvenlik ilişkilerindeki değişim, İran’ın hareket alanını yeniden şekillendirmiştir.

İran’ın güvenlik politikasındaki süreklilik, değişmeyen bir ideolojik hedeften ziyade, askerî güç dengesizliği karşısında rakibin maliyetlerini artırmaya yönelik stratejik tercihlerde görülmektedir. Ancak bu tercihler, İran’ın güvenliğini kalıcı biçimde sağlayacak bir siyasi düzenin kurulmasını tek başına mümkün kılmamaktadır.

İran’ın karşı karşıya bulunduğu temel mesele, çatışmanın maliyetini artırabilecek araçlara sahip olmasına rağmen bu araçları kalıcı bir güvenlik düzenine dönüştürmekte karşılaştığı güçlüklerdir. Aynı sorun, farklı biçimlerde ABD ve İsrail açısından da geçerlidir. Askerî üstünlük, karşı tarafın güvenlik kaygılarını ortadan kaldırmadığı gibi bölgesel istikrarı da kendiliğinden sağlamamaktadır.

Orta Doğu’da kalıcı istikrarın sağlanması, taraflardan birinin askerî üstünlük kurmasından çok, bölge devletlerinin güvenlik kaygılarını dikkate alan ve uluslararası hukuk çerçevesinde işleyen bir siyasi düzenin oluşturulmasına bağlıdır. Bu nedenle İran’ın güvenlik stratejisini değerlendirirken üzerinde durulması gereken asıl mesele, ne kadar süre direnebileceği veya rakiplerine ne ölçüde zarar verebileceği değil, mevcut çatışma ortamından kalıcı bir güvenlik düzenine nasıl geçilebileceğidir.

2026 yılında yaşanan gelişmeler, uluslararası güvenliğin yalnızca devletlerin askerî kapasiteleriyle açıklanamayacağını da ortaya koymuştur. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hukuka aykırı askerî müdahalesi, bir devletin güvenlik kaygılarının başka bir devletin egemenliğini ihlal etmek için yeterli gerekçe oluşturamayacağını göstermektedir. İran’ın nükleer programına, siyasi rejimine veya bölgesel politikalarına yönelik itirazlar, uluslararası hukuk kurallarının dışında askerî müdahalede bulunulmasını meşrulaştırmamaktadır. Devletlerin güvenlik politikalarının hukuki sınırlar içerisinde yürütülmesi, yalnızca İran’ın değil, bütün bölge ülkelerinin güvenliği bakımından temel bir zorunluluktur.

UTAMER Analiz

Kaynakça

Aydın, M. K. (2019a). Ortadoğu’da ideolojiler, kimlikler ve kuruluşlar. M. K. Aydın (Ed.), Türkiye ekseninde Ortadoğu (1918–1991): Olaylar, ideolojiler ve kimlikler (ss. 41–164). Berikan Yayınevi.

Aydın, M. K. (2019b). Ortadoğu’da Soğuk Savaş döneminde yaşanan siyasi gelişmeler ve krizler. M. K. Aydın (Ed.), Türkiye ekseninde Ortadoğu (1918–1991): Olaylar, ideolojiler ve kimlikler (ss. 221–348). Berikan Yayınevi.

Connell, M. (2010, 11 Ekim). Iran’s military doctrine. The Iran Primer, United States Institute of Peace. https://iranprimer.usip.org/resource/irans-military-doctrine

International Bar Association. (2026, 11 Mart). The Israel-US-Iran conflict. https://www.ibanet.org/The-Israel-US-Iran-conflict

International Energy Agency. (2026a). Strait of Hormuz: Factsheet. https://www.iea.org/about/oil-securityand-emergency-response/strait-of-hormuz

International Energy Agency. (2026b, 14 Ekim). Oil Market Report – October 2026. https://www.iea.org/reports/oil-market-report-october-2026

Ministry of Foreign Affairs of the Sultanate of Oman. (2026, 25 Ağustos). Joint statement between Oman and Iran following Foreign Ministers’ consultations. https://www.fm.gov.om/en/53722/

United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs. (2026, 19 Ekim). Islamic Republic of Iran: Humanitarian Update No. 09. https://iran.un.org/en/324668-islamic-republic-iran-humanitarian-update-no-09-30-september-2026

United Nations Secretary-General. (2026, 28 Şubat). Secretary-General’s remarks to the Security Council meeting on the situation in the Middle East. https://www.un.org/sg/en/content/sg/statements/2026-02-28/secretary-generals-remarks-the-security-council-meeting-the-situation-the-middle-east-delivered